در زمان گذشته در مباحث عرفانيه علت و معلول اسفار اربعه صدر المتألهين در آنجا كه مىفرمايد فصل فى الكشف عما هو البغية القصوى حاشيه‌اى در اين بغيهء قصوى و مطلب اعلى نوشته‌ام » « 1 » از آنجا كه بر اين تعليقه مقدمه‌اى مستقل توسط آقا على يا شاگردانش نگاشته نشده است ، آن را رسالهء مستقلى حساب نكرده در ضمن تعليقات اسفار درج كرديم . سخن خود آقا على در بدايع كه از آن به عنوان « حاشيه » ( نه رساله ) ياد كرده ، بهترين دليل بر اين نكته است . اين دو تعليقه با شماره‌هاى 354 و 355 در تعليقات اسفار نقل شده است . تفاوت اين نسخه با نسخهء اصل ( نسخهء اول ) اندك است . علامت اختصارى ( خ ) . * نسخه يازدهم : ميكروفيلم شمارهء 1 / 2986 كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران ، صفحه 209 تا 214 . به خط عبد العلى زنجانى بدون تاريخ كتابت ، در انتهاى آن آمده است . « من الحبر الجليل آقا على المدرس رحمه الله ، راقم الداعى عبد العلى » « 2 » . متن اين رساله همان تعليقه شماره 354 از تعليقات اسفار در بحث علت و معلول است و عينا در نسخهء اول ( ن ) آمده است و با آن تفاوت اندكى دارد . از جمله تفاوت‌هاى آن با نسخهء قبلى در اين است كه تعليقهء دوم در اين نسخه نقل نشده است . ضمنا تاريخ كتابت اين نسخه مىبايد بعد از 1307 باشد لذا متأخر از نسخهء پيشين است و خط آن ناخوانا و نامطلوب است . علامت اختصارى ( ض ) . * نسخه دوازدهم : نسخهء شماره 388 كتابخانهء آستان قدس رضوى مشهد ، 14 برگ ، در آغاز اين نسخه آمده است : « هذه تعليقة علقها الحكيم البارع المتأله الآقا على على طريقة الصديقين من الاسفار فرغ من استنساخها الفقير الى الله الغنى عباس بن على الموسوى فى يوم السبت السادس و العشرين من شهر جمادى الاولى 1307 » اين تعليقه يكى از تعليقات مفصل اسفار است كه در هيچيك از نسخ پيشين تعليقات اسفار از جمله نسخ به خط آقا على به چشم نمىخورد . مضمون آن در بعضى موارد با تعليقهء علت و معلول اسفار ( تعليقة شمارهء 354 )

--> ( 1 ) . بدايع الحكم ( تهران ، 1376 ) صفحهء 369 - 371 . ( 2 ) . كتابشناس خبير مرحوم محمد تقى دانش پژوه در صفحه 752 فهرست ميكروفيلمهاى كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران ( تهران ، 1348 ) عنوان رسالهء 26 اين مجموعه « تحقيق فى بيان معنى الوجود » شهاب الدين حسينى شيرازى نيريزى را با مصنف رسالهء 27 « تعليقة على مبحث العلة و المعلول من الاسفار الاربعة » آقا على مدرس سهوا به عنوان يك رساله معرفى كرده است .